کلید هوایی (Air Circuit Breaker – ACB) یکی از کلیدهای اتوماتیک قدرت در مدارهای فشار ضعیف تا متوسط است که در آمپراژ بالا کاربرد دارد. وظیفه این کلید حفظ امنیت جریان در برابر اتصال کوتاه، اضافه بار، نوسانات ولتاژ و فرکانس است. در این مقاله از وبسایت آرتا صنعت، علاوه بر معرفی کلید هوایی، به بررسی دقیق انواع، ساختار، اجزا، مزایا و معایب و همچنین معرفی نمونههای معتبر کلید هوایی خواهیم پرداخت.
«اگر قصد خرید یا مشاهده انواع کلید هوایی اشنایدر را دارید، میتوانید در دستهبندی محصولات آرتا صنعت به مشخصات فنی و قیمت بهروز این کلیدها دسترسی پیدا کنید.»
کلید هوایی چیست؟
کلید هوایی یا Air Circuit Breaker (ACB) نوعی کلید اتوماتیک است که در مدارهای فشار ضعیف (زیر ۱۰۰۰ ولت) به کار میرود. این کلیدها قادر به قطع جریانهای بسیار بالا (تا دهها کیلوآمپر) هستند. ویژگی اصلی آنها استفاده از هوا به عنوان محیط خاموشکننده قوس الکتریکی است. این موضوع سبب شده تا در برابر جریانهای خطای شدید نیز عملکرد قابل اعتمادی داشته باشند.
«برای آشنایی کامل با نقشه و سیمکشی کلید هوایی میتوانید مقالهی آموزش جامع سیمکشی کلید هوایی را بخوانید.»
مزایای کلید هوایی
- محافظت در برابر اتصال کوتاه و اضافه بار
- قابلیت تنظیم دقیق جریان نامی و زمان قطع
- قدرت قطع بالا (تا بیش از ۱۰۰ کیلوآمپر)
- طول عمر بالا و قابلیت اطمینان
- امکان مانیتورینگ و کنترل از راه دور در مدلهای پیشرفته
- قابلیت انجام تست و عیبیابی بدون نیاز به خارج کردن کامل از مدار
اجزای کلید هوایی
کلید هوایی از دو بخش کلی اجزای خارجی و اجزای داخلی تشکیل شده است:
| بخش | اجزا | توضیحات |
| اجزای خارجی | دکمههای OFF و ON | برای قطع و وصل دستی کلید |
| نمایشگر وضعیت | نشاندهنده موقعیت کنتاکتها و شارژ فنر | |
| صفحه نمایش دیجیتال | نمایش خطاها، مقادیر جریان و زمان قطع | |
| قفل حالتها | برای ایزولهسازی و انجام تست | |
| اجزای داخلی | کنتاکتهای اصلی | مسیر عبور جریان اصلی |
| کنتاکتهای جرقهزن | کاهش شدت قوس و محافظت از کنتاکت اصلی | |
| محفظه خاموشکننده قوس | تقسیم و خاموشکردن قوس الکتریکی | |
| ترانس جریان (CT) | اندازهگیری جریان عبوری و ارسال به رله | |
| رله شنت و آندر ولتاژ | حفاظت در برابر افت یا افزایش ولتاژ | |
| فنر شارژ و مکانیزم قطع | تأمین انرژی مکانیکی برای عملکرد کلید | |
| واحد حفاظتی دیجیتال | رلههای الکترونیکی پیشرفته برای تنظیم و مانیتورینگ |
انواع کلید هوایی
کلیدهای هوایی را میتوان بر اساس ساختار، مکانیزم عملکرد و حفاظت به دستههای مختلف تقسیم کرد:
۱. کلید هوایی از نظر نصب
- ثابت (Fixed Type): نصب دائمی روی تابلو، اقتصادیتر اما نیازمند خاموشی کامل برای تعمیر.
- کشویی (Draw-out Type): قابل جداشدن از تابلو بدون خاموشی کلی، ایمنتر اما گرانتر.
۲. کلید هوایی از نظر مکانیزم خاموشکننده
- ساده (Plain Break): مناسب ولتاژهای پایینتر، خاموشکردن تدریجی قوس.
- دمش مغناطیسی (Magnetic Blow-out): هدایت قوس با میدان مغناطیسی، مناسب تا ۱۱ کیلوولت.
- کانال هوا (Air Chute): استفاده از کنتاکتهای اصلی و کمکی برای هدایت قوس.
- انفجار هوایی (Air-blast): مناسب ولتاژهای بسیار بالا (۴۵۰ کیلوولت و بیشتر).
۳. کلید هوایی از نظر نحوه کنترل
- دستی (Manual ACB): قطع و وصل با دست، ساده و ارزان.
- موتوری (Motorized ACB): فرمانپذیری برقی، مناسب سیستمهای هوشمند و اتوماسیون.
۴. کلید هوایی دیجیتال (Intelligent ACB)
دارای رلهها و واحدهای حفاظتی دیجیتال مانند Micrologic، با قابلیت تنظیم دقیق، مانیتورینگ انرژی و اتصال به سیستمهای مدیریت هوشمند.
بررسی برندهای مختلف کلید هوایی
در بازار ایران و جهان، چند برند معتبر در زمینه تولید کلیدهای هوایی فعالیت میکنند:
| برند | سریها | جریان نامی | قدرت قطع | ویژگیها |
| اشنایدر (Schneider Electric) | NT، NW | 600 تا 6300 آمپر | 42 تا 100 کیلوآمپر | کیفیت بالا، مجهز به Micrologic، مناسب پروژههای صنعتی بزرگ |
| زیمنس (Siemens) | 3WL | 630 تا 6300 آمپر | 42 تا 120 کیلوآمپر | طراحی ماژولار، قابلیت اتصال به پروتکلهای صنعتی، طول عمر بالا |
| ABB | Emax 2 | 630 تا 6300 آمپر | 42 تا 120 کیلوآمپر | قابلیت تنظیم پیشرفته، مانیتورینگ انرژی، یکپارچگی با |
تفاوت کلید هوایی با سایر کلیدها
- کلید هوایی vs MCCB: کلید هوایی ظرفیت قطع بالاتری دارد و برای پروژههای صنعتی بزرگ مناسبتر است. MCCB بیشتر در تابلوهای توزیع کوچک کاربرد دارد.
- کلید هوایی vs فیوز: فیوز یکبار مصرف است اما کلید هوایی چندین بار قابل استفاده است.
- کلید هوایی vs کلید کامپکت: کلید کامپکت (MCCB) کوچکتر، سبکتر و اقتصادیتر است اما توانایی قطع جریانهای بسیار بالا مانند ACB را ندارد.
کاربردهای کلید هوایی
- تابلوهای برق فشار ضعیف صنعتی و ساختمانی
- نیروگاهها و پستهای برق
- صنایع نفت و گاز و پتروشیمی
- پروژههای زیرساختی مانند مترو و فرودگاهها
- مراکز داده (Data Centers)
- بیمارستانها و مراکز حساس که نیازمند حفاظت ۲۴ ساعته هستند
مزایا و معایب کلید هوایی
مزایا
- طول عمر بالا (بیش از کلیدهای کمپکت MCCB)
- قدرت قطع بالا (۵۵ تا ۲۰۰ کیلوآمپر)
- قابلیت تنظیم و حفاظت دقیق
- امکان انتخاب سِلکتیویتی برای حفاظت بهتر
- قابلیت یکپارچهسازی با سیستمهای اتوماسیون صنعتی
معایب
- قیمت بالاتر نسبت به کلیدهای معمولی
- نیاز به نگهداری تخصصیتر در مدلهای پیشرفته
- ابعاد بزرگتر نسبت به MCCB یا فیوز
نکات مهم در خرید کلید هوایی
- بررسی جریان نامی مورد نیاز پروژه
- انتخاب بین نوع ثابت یا کشویی با توجه به نیاز تعمیر و نگهداری
- توجه به قدرت قطع و نوع حفاظت مورد انتظار
- انتخاب برند معتبر مانند اشنایدر برای اطمینان از طول عمر و کیفیت
- توجه به امکانات دیجیتال و قابلیت مانیتورینگ در پروژههای هوشمند
جمعبندی | کلید هوایی چیست؟
کلید هوایی (ACB) یکی از مهمترین تجهیزات حفاظتی در سیستمهای برق فشار ضعیف و متوسط است. با شناخت دقیق انواع آن (ثابت، کشویی، دستی، موتوری، دیجیتال) و انتخاب برند معتبر مانند اشنایدر الکتریک، میتوان امنیت و پایداری مدارها را تضمین کرد. در پروژههای حساس، استفاده از کلیدهای هوشمند دیجیتال توصیه میشود تا امکان مانیتورینگ، ثبت رخدادها و اتصال به سیستمهای اتوماسیون فراهم گردد. اگر به دنبال خرید کلید هوایی با کیفیت هستید، کارشناسان آرتا صنعت به عنوان نمایندگی اشنایدر آماده ارائه مشاوره تخصصی هستند.