در سیستمهای برق صنعتی و کنترل موتور، بیمتال (Thermal Overload Relay) یکی از اجزای کلیدی در حفاظت موتور در برابر اضافهبار است. این تجهیز، با استفاده از خاصیت حرارتی فلزات، وظیفه دارد زمانی که جریان عبوری از موتور بیش از حد مجاز باشد، مدار را بهصورت خودکار قطع کند تا از سوختن سیمپیچها جلوگیری شود.
اما پرسش اصلی بسیاری از مهندسان و تکنسینها این است: رنج بی متال چیست و چگونه باید آن را انتخاب کرد؟
در این مقاله از آرتا صنعت به این پرسش پاسخ میدهیم و در ادامه جدول کامل رنج جریان بی متال اشنایدر را نیز ارائه میکنیم تا انتخابی دقیق و مطمئن داشته باشید.
رنج بیمتال چیست؟
رنج بیمتال یا Thermal Relay Current Range محدودهای از جریان است که بیمتال میتواند در آن تنظیم شود. به عنوان مثال، یک بیمتال با رنج 1.6 تا 2.5 آمپر برای موتوری مناسب است که جریان نامی آن در همین بازه قرار دارد. این بازه توسط پیچ تنظیمی روی بی متال مشخص میشود و کاربر میتواند متناسب با جریان کاری موتور، مقدار دقیق را انتخاب کند.
عملکرد بیمتال
بیمتال از دو نوار فلزی با ضریب انبساط حرارتی متفاوت تشکیل شده است. با عبور جریان بیش از مقدار تنظیمشده، حرارت افزایش مییابد، نوارها خم شده و در نهایت باعث قطع مدار فرمان میشوند. این قطع معمولاً پس از گذشت چند ثانیه تا چند دقیقه (بسته به میزان اضافهبار) رخ میدهد و از سوختن موتور جلوگیری میکند.
چرا انتخاب صحیح رنج بیمتال مهم است؟
انتخاب اشتباه بیمتال میتواند باعث آسیب جدی به سیستم شود. دو حالت خطا رایج عبارتند از:
- رنج بالاتر از جریان موتور:اگر بیمتال با رنج بالاتر از جریان واقعی انتخاب شود، عمل قطع دیر انجام میشود و احتمال سوختن موتور زیاد است.
- رنج پایینتر از جریان موتور: در این حالت، بیمتال در شرایط عادی هم تحریک میشود و موتور به اشتباه قطع خواهد شد.
بنابراین، انتخاب درست رنج جریان بر اساس جریان نامی (FLC) موتور و شرایط کاری آن، حیاتی است.
نحوه انتخاب رنج بی متال
برای انتخاب صحیح بی متال، مراحل زیر را دنبال کنید:
- مشخص کنید جریان نامی موتور چقدر است. این مقدار روی پلاک موتور (Nameplate) درج شده است.
- ضریب سرویس (Service Factor) را در نظر بگیرید. معمولاً این مقدار بین 1.0 تا 1.15 است.
- شرایط راهاندازی موتور را بررسی کنید. اگر موتور بهصورت ستاره مثلث یا با سافتاستارتر راهاندازی میشود، جریان راهاندازی کمتر خواهد بود.
- رنج بیمتال را طوری انتخاب کنید که جریان نامی موتور در وسط بازه تنظیم آن قرار گیرد.
- برند و سازگاری با کنتاکتور را لحاظ کنید. بیمتال باید از نظر سایز و نوع اتصال با کنتاکتور مورد استفاده (مثلاً اشنایدر سری LC1D) سازگار باشد.
نکات فنی مهم در انتخاب بی متال
- همیشه از بیمتال جبران دمای محیط (Compensated) استفاده کنید تا تغییرات دمای تابلو برق تأثیر منفی نگذارد.
- در کاربردهای سنگین یا راهاندازیهای متوالی، بیمتال با کلاس تریپ 20 یا 30 توصیه میشود.
- اگر بار شما سهفاز نامتعادل است، از بیمتالهای دارای جبران فاز از دسترفته (Phase Loss Protection) استفاده کنید.
- حتماً بیمتال را مطابق دستورالعمل سازنده تنظیم کنید تا عملکرد قطع و وصل دقیق باشد.
جدول رنج جریان بی متال (بر اساس کاتالوگ Schneider Electric)
در جدول زیر، محدودههای جریان بیمتالهای سری TeSys برند اشنایدر الکتریک آورده شده است. این مقادیر برگرفته از دیتاشیت رسمی Schneider Electric هستند.
| ردیف | مدل بیمتال | رنج جریان (A) | کلاس تریپ | توان تقریبی موتور (400 V) | کاربرد معمول |
| 1 | LRD01 | 0.10 – 0.16 | 10A | 0.06 kW | کنترل مدارهای فرمان کوچک |
| 2 | LRD02 | 0.16 – 0.25 | 10A | 0.09 kW | موتورهای کوچک آزمایشگاهی |
| 3 | LRD03 | 0.25 – 0.4 | 10A | 0.12 kW | بارهای سبک و فنهای کوچک |
| 4 | LRD04 | 0.4 – 0.63 | 10A | 0.18 kW | پمپهای کوچک، دمندهها |
| 5 | LRD05 | 0.63 – 1.0 | 10A | 0.25 kW | موتورهای ابزار دقیق |
| 6 | LRD06 | 1.0 – 1.6 | 10A | 0.55 kW | کاربردهای سبک صنعتی |
| 7 | LRD07 | 1.6 – 2.5 | 10A | 0.75 kW | موتورهای عمومی |
| 8 | LRD08 | 2.5 – 4.0 | 10A | 1.1 kW | پمپها و کمپرسورهای کوچک |
| 9 | LRD10 | 4.0 – 6.0 | 10A | 1.5 kW | کاربردهای عمومی |
| 10 | LRD12 | 5.5 – 8.0 | 10A | 2.2 kW | نوار نقاله، بالابرها |
| 11 | LRD14 | 7.0 – 10.0 | 10A | 3 kW | پمپهای متوسط |
| 12 | LRD16 | 9.0 – 13.0 | 10A | 4 kW | کمپرسورهای متوسط |
| 13 | LRD21 | 12.0 – 18.0 | 10A | 5.5 kW | موتورهای بزرگتر |
| 14 | LRD22 | 17.0 – 25.0 | 10A | 7.5 kW | کاربردهای صنعتی سنگین |
| 15 | LRD32 | 23.0 – 32.0 | 10A | 11 kW | تابلوهای قدرت |
| 16 | LRD33 | 30.0 – 40.0 | 10A | 15 kW | موتورهای سهفاز بزرگ |
| 17 | LRD35 | 37.0 – 50.0 | 10A | 18.5 kW | نوار نقالههای سنگین |
| 18 | LRD36 | 48.0 – 65.0 | 10A | 22 kW | موتورهای سنگین صنعتی |
منابع:
- Schneider Electric – TeSys Thermal Overload Relay Catalog
- Schneider Electric Official Site
- Datasheet LRD Series PDF
نکات تکمیلی برای استفاده از جدول
- مقدار انتخابی جریان بیمتال باید حدود ۱۰٪ بالاتر از جریان نامی موتور باشد.
- در صورت استفاده از کنتاکتور اشنایدر سری LC1D، بیمتال همسری آن (LRD) پیشنهاد میشود.
- در تابلوهایی با چند موتور همزمان، هر موتور باید بیمتال اختصاصی خود را داشته باشد.