در دنیای صنعتی، برق سه فاز نقشی حیاتی دارد و بهعنوان نیروی محرکهی موتورها، ژنراتورها و سایر تجهیزات سنگین عمل میکند. با اینحال، نوسانات ولتاژ و عدم تعادل فازها در شبکه برق میتواند به این تجهیزات آسیب برساند و راندمان آنها را کاهش دهد.
در این مقاله از آرتا صنعت نمایندگی اشنایدر، به شرح میزان اهمیت تنظیم کنترل فاز سه فاز میپردازیم و مراحل انجام آن را بهصورت گامبهگام توضیح میدهیم تا به شما در محافظت از تجهیزات و بهبود عملکرد سیستمهای الکتریکی یاری برسانیم.
چرا تنظیم کنترل فاز ضروری است؟
اولین و اصلیترین علت اهمیت تنظیم کنترل فاز، حفاظت از تجهیزات است. کنترل فاز با شناسایی و قطع برق در صورت بروز نوسانات ولتاژ یا عدم تعادل فازها، از موتورها، ژنراتورها و سایر تجهیزات الکتریکی در برابر آسیب محافظت میکند. محافظت از تجهیزات در برابر آسیب، طول عمر آنها را افزایش میدهد و از صرف هزینههای اضافی برای تعمیر یا تعویض آنها جلوگیری میکند.
از طرفی، عدم تعادل فازها میتواند باعث کاهش راندمان موتورها و افزایش مصرف انرژی شود، در نتیجه تنظیم فاز با ایجاد تعادل در ولتاژ و جریان هر فاز، راندمان سیستم را افزایش میدهد و به صرفهجویی در مصرف انرژی کمک میکند.
نوسانات ولتاژ و عدم تعادل فازها باعث اتصال کوتاه، جرقهزنی و سایر خرابیها در سیستمهای الکتریکی میشود. بهاینترتیب، تنظیم فاز با جلوگیری از بروز این مشکلات، به افزایش ایمنی و پایداری سیستم کمک میکند.
مراحل تنظیم کنترل فاز سه فاز
حال که از اهمیت تنظیم کنترل فاز آگاه شدیم باید بدانیم نحوه تنظیم کنترل فاز سه فاز چگونه است. در ادامه گامبهگام مراحل تنظیم کنترل فاز را بررسی میکنیم تا بتوانید این کار را بدون عیب و نقص انجام دهید.
- انتخاب رله کنترل فاز مناسب: گام اول انتخاب رله کنترل فاز مناسب است. برای یک انتخاب خوب باید به برخی جنبهها توجه کنید. برای مثال باید توان رله را با توجه به توان مصرفی کل تجهیزات انتخاب کنید. رله باید بتواند جریانی متناسب با توان مصرفی را تحمل کند. نوع بار را هنگام انتخاب رله در نظر بگیرید. برخی از رلهها برای بارهای مقاومتی، موتوری یا ترکیبی طراحی شدهاند. مورد مهم دیگر هنگام انتخاب رله کنترل فاز، توجه به شرایط محیطی مانند رطوبت، دما و وجود گردوغبار است. در نهایت برخی از رلهها دارای قابلیتهای اضافی مانند نمایش ولتاژ و جریان هر فاز، تنظیم زمان تأخیر در وصل و قطع، حافظه خطا و… هستند و شما میتوانید با توجه به نیاز خود، رلهای با قابلیتهای موردنظر را انتخاب کنید.
- نصب رله: دومین گام در تنظیم کنترل فاز سه فاز، نصب رله است. قبل از نصب حتماً دفترچه راهنمای رله را بهدقت مطالعه کنید و با تمام نکات و دستورالعملهای آن آشنا شوید، سپس محلی مناسب را برای آن انتخاب کنید. رله را در مکانی خشک، خنک و عاری از گردوغبار نصب کنید. از نصب رله در معرض تابش مستقیم نور خورشید، رطوبت بالا و ارتعاشات شدید خودداری کنید، زیرا این عوامل باعث کاهش عمر و کارایی آن میشود. سیمهای برق را مطابق با دستورالعملهای رله به ترمینالهای مربوطه متصل کنید. از محکم بودن اتصالات و استفاده از سیمهای با سایز مناسب اطمینان حاصل کنید. در آخر رله را به طور مناسب به زمین متصل کنید. اتصال به زمین برای حفاظت از رله در برابر اضافه ولتاژ و صاعقه ضروری است.
- تنظیم پارامترها: تنظیم پارامترها، مرحله سوم بهحساب میآید. برای این کار ابتدا ولتاژ نامی شبکه برق را در رله تنظیم کرده و جریان نامی کل تجهیزات را نیز در رله تنظیم کنید. زمان تأخیر در وصل و قطع رله را مطابق با نیاز خود مشخص کنید. این زمان برای جلوگیری از قطع و وصلهای ناگهانی و بیدلیل رله در نظر گرفته میشود. سطح ولتاژ و جریان مجاز برای قطع رله را هم تنظیم کنید. این مقادیر باید کمی بیشتر از مقادیر نرمال شبکه باشند تا از قطع رله در اثر نوسانات جزئی ولتاژ و جریان جلوگیری شود. در آخر حساسیت رله را در برابر افت ولتاژ، افزایش ولتاژ، عدم تعادل فاز و… تعیین کنید.
- آزمایش و تست: در گام نهایی لازم است کارکرد را مورد بررسی قرار دهید، به این منظور ابتدا با استفاده از ولتمتر، ولتاژ هر فاز را در خروجی رله بررسی کنید. ولتاژها باید متعادل و در محدوده مجاز باشند. بعد از آن، با کمک گرفتن از یک آمپرمتر، جریان هر فاز را در خروجی رله بررسی کنید. جریانها هم باید در محدوده مجاز قرار داشته باشند. برای آزمایش دقیقتر، سعی کنید با ایجاد شرایطی شبیه به افت ولتاژ، افزایش ولتاژ، عدم تعادل فاز و دیگر مشکلات احتمالی رایج، عملکرد رله را در هنگام بروز خطا بررسی کنید. رله باید در این شرایط بهدرستی عمل کند و برق را قطع کند.
نکات مهم در تنظیم کنترل فاز سه فاز
هنگامی که میخواهید به تنظیم کنترل فاز سه فاز بپردازید باید به برخی نکات ضروری توجه کنید. یکی از نکات مهم این است که از رلههای معتبر و باکیفیت استفاده کنید تا از عملکرد صحیح و قابلاعتماد آنها اطمینان داشته باشید. علاوه بر خرید رله باکیفیت، باید رله را مطابق با دستورالعملهای سازنده نصب کنید و از تنظیمات غیراصولی و غیرضروری خودداری کنید. در صورت عدم آشنایی با مراحل نصب و تنظیم، از یک برقکار متخصص کمک بگیرید تا مشکلی برای دستگاه یا خودتان به وجود نیاید.
در نهایت برای افزایش طول عمر و کارایی، رله را به طور دورهای بازرسی و تمیز کنید.
اکثر تجهیزات صنعتی از برق سه فاز استفاده میکنند، بنابراین تنظیم کنترل فاز سه فاز اقدامی ضروری برای حفاظت از تجهیزات الکتریکی، افزایش طول عمر آنها، بهبود راندمان سیستم و کاهش خرابیها است. با انتخاب رله مناسب، نصب صحیح و تنظیم دقیق پارامترها، میتوانید از مزایای این سیستم بهرهمند شوید و از بروز مشکلات ناشی از نوسانات ولتاژ و عدم تعادل فازها جلوگیری کنید.
در این مقاله از آرتا تلاش کردیم با ارائه یک راهنما جامع تنظیم کنترل فاز سه فاز، به شما در انجام این کار بهصورت اصولی کمک کنیم.
در ادامه نیز به سوالهای متداول در رابطه با تنظیم کنترل فاز سه فاز پاسخ خواهیم داد.
کنترل فاز سه فاز چیست و چه کاربردی دارد؟
کنترل فاز سه فاز برای حفاظت از تجهیزات الکتریکی در برابر اختلالات برق سه فاز استفاده میشود. کنترل فاز سه فاز با فیلتر کردن ولتاژ، جریان و توالی فازها، در صورت بروز هرگونه مشکل، برق را قطع میکند و از آسیب به تجهیزات جلوگیری میکند. کنترل فاز سه فاز به منظور حفاظت از موتورهای الکتریکی، اینورترها و درایوها، تابلوهای برق صنعتی و سیستمهای پمپاژ و تهویه استفاده میشود.
مراحل نصب و تنظیم کنترل فاز سه فاز چگونه است؟
مراحل نصب و تنظیم کنترل فاز سه فاز به نوع دستگاه و مدل آن بستگی دارد. با این حال، به طور کلی مراحل نصب و تنظیم به شرح زیر است:
- محل نصب کنترل فاز باید خشک، تمیز و به دور از گرد و غبار و رطوبت باشد.
- سیمهای ورودی و خروجی برق را به ترمینالهای مربوطه در کنترل فاز وصل کنید.
- پارامترهای کنترل فاز مانند زمان تأخیر، ولتاژ و جریان مجاز را مطابق با نیاز خود تنظیم کنید.
- پس از نصب و تنظیم، دستگاه را تست کنید تا از عملکرد صحیح آن مطمئن شوید.
عیبیابی رایج در کنترل فاز سه فاز چه مشکلاتی هستند؟
برخی از عیبهای رایج در کنترل فاز سه فاز عبارتاند از:
- قطع و وصل شدن مکرر برق: این مشکل میتواند به دلیل تنظیمات نامناسب دستگاه، نوسانات برق یا نقص در سیمکشی باشد.
- عدم کارکرد موتور الکتریکی: این مشکل میتواند به دلیل خرابی کنترل فاز، خرابی موتور یا قطعی یکی از فازها باشد.
- نمایش خطا در دستگاه: هر دستگاه کنترل فاز دارای سیستم عیبیابی خاص خود است. برای رفع این مشکل باید به دفترچه راهنمای دستگاه مراجعه کنید.
نکات مهم در هنگام انتخاب و استفاده از کنترل فاز سه فاز کداماند؟
با رعایت نکات زیر میتوانید از طول عمر بیشتر و عملکرد بهتر کنترل فاز سه فاز خود اطمینان حاصل کنید.
- انتخاب نوع مناسب
- تنظیم صحیح پارامترها
- استفاده از برند معتبر
- انجام سرویس دورهای