شیر برقی (سلونوئید ولو) | معرفی انواع شیر برقی آب + طرز کار

شیر برقی یا سلونوئید ولو (Solenoid Valve) یکی از مهم‌ترین اجزای سیستم‌های کنترل سیال است. این قطعه وظیفه دارد مسیر عبور آب، هوا، گاز یا بخار را به‌طور خودکار باز و بسته کند.
با استفاده از میدان مغناطیسی کویل، شیر برقی سرعت بالا، دقت مناسب و قابلیت اتوماسیون را فراهم می‌سازد و به همین دلیل در صنایع مختلف و حتی کاربردهای خانگی بسیار رایج است.

در انتخاب شیر برقی، کیفیت و برند اهمیت زیادی دارد. یکی از گزینه‌های معتبر در بازار ایران، شیر برقی شم است که به‌دلیل دوام بالا، کارایی مطمئن و تنوع مدل‌ها، در بسیاری از پروژه‌های صنعتی و خانگی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اجزای اصلی شیر برقی

• کویل (بوبین): تولیدکننده میدان مغناطیسی.
  
• پلنجر (هسته متحرک): با تحریک مغناطیسی حرکت کرده و مسیر جریان را باز یا بسته می‌کند.
  
• فنر برگشت: پلنجر را در زمان قطع برق به حالت اولیه بازمی‌گرداند.
  
• بدنه شیر: ساخته‌شده از برنج، استیل یا پلیمر.
  
• اورینگ‌ها و آب‌بندها: جلوگیری از نشتی سیال.

طرز کار شیر برقی آب

با ورود جریان برق به کویل، میدان مغناطیسی ایجاد شده و هسته فلزی حرکت می‌کند. این جابه‌جایی باعث باز یا بسته شدن مسیر آب خواهد شد.

حالت‌های عملکرد

• نرمال‌بسته (NC): بدون برق بسته، با برق باز می‌شود.
  
• نرمال‌باز (NO): بدون برق باز، با برق بسته می‌شود.
  
• لچینگ: با یک پالس تغییر وضعیت داده و بدون مصرف انرژی ثابت می‌ماند.

انواع شیر برقی

شیر برقی یا سلونوئید ولو یکی از اجزای حیاتی در کنترل اتوماتیک جریان سیالات است. در مجموعه آرتا صنعت، این تجهیزات بر اساس نوع عملکرد، نحوه اتصال، ولتاژ تغذیه و استاندارد نامور دسته‌بندی می‌شوند تا انتخاب بهترین مدل برای صنایع مختلف ساده‌تر باشد.

۱. دسته‌بندی بر اساس عملکرد

• مستقیم‌عمل (Direct Acting): برای فشارهای پایین و سیستم‌های حساس مناسب است. مدل‌های NO (باز در حالت عادی) و NC (بسته در حالت عادی) در این گروه قرار می‌گیرند.
• پایلوت‌دار یا سروومددار (Pilot / Servo Operated): برای جریان‌های حجیم و فشارهای بالاتر طراحی شده و در خطوط انتقال صنعتی کاربرد گسترده دارد.

۲. دسته‌بندی بر اساس نوع اتصال

• شیر برقی دو راهه: پرمصرف‌ترین مدل برای قطع و وصل ساده جریان.
• شیر برقی سه راهه: گزینه‌ای کاربردی برای تغییر یا تخلیه مسیر جریان.
• شیر برقی چهار راهه: مناسب برای کنترل دقیق سیلندرها و سیستم‌های پنوماتیکی.

۳. دسته‌بندی بر اساس ولتاژ

شیرهای برقی آرتا صنعت در مدل‌های ۱۲ ولت، ۲۴ ولت DC و ۲۲۰ ولت AC عرضه می‌شوند. استفاده از حلقه سایه (Shading Ring) در مدل‌های AC، لرزش هسته متحرک را به حداقل می‌رساند و عمر شیر را افزایش می‌دهد.

۴. شیر برقی نامور (Namur)

این شیرها به‌طور خاص برای اکچویتورهای پنوماتیکی طراحی شده‌اند و در صنایع اتوماسیون نقش کلیدی دارند. آرتا صنعت این محصولات را با کیفیت بالا و مطابق استانداردهای بین‌المللی ارائه می‌دهد.

مواد سازنده شیر برقی

• بدنه:
  • برنجی: اقتصادی و مناسب آب شهری.
    
  • استیل: مقاوم در برابر خوردگی، مناسب صنایع غذایی و دارویی.
    
  • پلیمری: سبک و مقاوم به مواد شیمیایی خاص.
• آب‌بندها:
  • NBR: مناسب آب سرد.
    
  • EPDM: مقاوم برای آب گرم و بخار.
    
  • FKM (ویتُن): مقاوم در برابر هیدروکربن‌ها و دمای بالا.

معیارهای انتخاب شیر برقی آب

• نوع عملکرد (مستقیم یا سروومددار).
  
• حالت نرمال (NC، NO یا لچینگ).
  
• ظرفیت جریان (Cv/Kv).
  
• فشار و دمای کاری.
  
• جنس بدنه و آب‌بند.
  
• توان مصرفی کویل.
  
• استانداردها و گواهی‌های موردنیاز.

کاربردهای شیر برقی آب

• سیستم‌های خانگی: لباسشویی، ظرفشویی، فلاش‌تانک‌ها.
  
• آبیاری هوشمند باغ و گلخانه.
  
• صنایع غذایی و دارویی.
  
• سیستم‌های بخار و آب داغ.

خطاهای رایج و روش عیب‌یابی سلونوئید ولو

نکات نصب و نگهداری سلونوئید ولو

• قبل از شیر برقی، فیلتر نصب کنید.
  
• جهت نصب باید مطابق پیکان روی بدنه باشد.
  
• ولتاژ کویل باید مطابق پلاک دستگاه انتخاب شود.
  
• سرویس و تمیزکاری دوره‌ای عمر مفید شیر را افزایش می‌دهد.

نکات مهم در خرید شیر برقی

انتخاب شیر برقی مناسب نیازمند توجه به چند عامل کلیدی است. نادیده گرفتن این موارد می‌تواند باعث کاهش عمر مفید تجهیز یا حتی اختلال در عملکرد سیستم شود. در آرتا صنعت، هنگام مشاوره و فروش شیر برقی، این پارامترها را بررسی می‌کنیم تا بهترین گزینه در اختیار مشتری قرار گیرد.

۱. فشار کاری سیستم

• فشار ورودی و خروجی شیر باید با محدوده کاری محصول مطابقت داشته باشد.
• شیرهای مستقیم‌عمل حتی با اختلاف فشار صفر بار هم کار می‌کنند.
• شیرهای غیرمستقیم (پایلوت‌دار) حداقل به ۰.۵ بار اختلاف فشار نیاز دارند، بنابراین برای سیستم‌های بسته یا فشار کم مناسب نیستند.

۲. دما و شرایط محیطی

• دمای سیال (سرد، گرم یا بخار) و دمای محیط روی انتخاب جنس بدنه و آب‌بند تأثیر مستقیم دارند.
• در محیط‌های مرطوب یا پرگرد و غبار، درجه حفاظت IP شیر اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

۳. نوع سیال

شیر برقی برای عبور آب شهری، هوای فشرده، گاز یا مواد شیمیایی انتخاب می‌شود. هر سیال نیازمند آلیاژ بدنه و اورینگ خاص خود است (مثلاً برنجی برای آب، استیل برای سیالات خورنده).

۴. ولتاژ و منبع تغذیه

شیرهای برقی در مدل‌های ۱۲ ولت، ۲۴ ولت DC و ۲۲۰ ولت AC عرضه می‌شوند. انتخاب ولتاژ صحیح مانع از داغ شدن کویل و افزایش مصرف انرژی خواهد شد.

۵. سرعت عملکرد و ضربه چکشی

سرعت باز و بسته شدن شیر برقی بسیار بالا (۱۰ تا ۱۰۰۰ میلی‌ثانیه) است. اگر این سرعت متناسب با سیستم انتخاب نشود، امکان بروز ضربه چکش (Water Hammer) وجود دارد.

۶. ابعاد و مشخصات فنی

• قطر لوله و اندازه اوریفیس (خروجی شیر) باید متناسب با دبی جریان انتخاب شود.
• مقدار Kv یا Cv بیانگر ظرفیت عبور سیال است و نقش کلیدی در طراحی سیستم دارد.
• نوع رزوه و اتصال شیر (داخلی یا خارجی) باید با لوله‌کشی مطابقت داشته باشد.

✅ جمع‌بندی: برای خرید شیر برقی مناسب باید به فشار و دمای کاری، نوع سیال، ولتاژ، جنس بدنه، سرعت عملکرد و استانداردهای حفاظتی توجه کنید. در آرتا صنعت، کارشناسان ما با بررسی شرایط پروژه شما، بهترین مدل شیر برقی را پیشنهاد می‌دهند تا سیستم شما با بالاترین کارایی و طول عمر کار کند.

پرسش‌های متداول ذزباره شیر برقی

۱. شیر برقی مناسب فشار کم کدام است؟
مدل مستقیم‌عمل (Direct Acting).

۲. اگر شیر بیشتر اوقات باید بسته باشد، چه انتخابی بهتر است؟
شیر برقی نرمال‌بسته (NC).

۳. آیا شیر برقی کم‌مصرف وجود دارد؟
بله، مدل‌های Low Power و لچینگ.

۴. برای دبی بالا چه مدلی مناسب است؟
شیر برقی سروومددار.

۵. بهترین جنس شیر برقی برای آب شهری چیست؟
بدنه برنجی یا استیل با آب‌بند NBR یا EPDM.

جمع‌بندی | شیر برقی چیست؟

شیر برقی آب یا سلونوئید ولو یک تجهیز کاربردی و ضروری در کنترل جریان سیالات است. شناخت اجزا، عملکرد و انواع مختلف آن کمک می‌کند بهترین گزینه را برای پروژه‌های خانگی یا صنعتی انتخاب کنید.